รัฐบาลญี่ปุ่นประกาศเตรียมรับมือสังคมที่อาจจะมีชาวต่างชาติเป็นประชากรร้อยละ 10 ของประเทศในอีกหลายปีข้างหน้า หลังจากที่มีการเปิดรับชาวต่างชาติมากขึ้นจากเดิมที่เป็นสังคมเน้นชาติพันธุ์เดียวมาโดยตลอด โดยจะมีแผนการ 'บูรณาการทางสังคม' เพื่อลดความบาดหมางในสังคมและทำให้ชาวต่างชาติหลอมรวมกับสังคมญี่ปุ่นได้มากขึ้น นอกจากนี้ยังจะปรับเปลี่ยนเรื่องเศรษฐกิจและสวัสดิการเพื่อป้องกันไม่ให้มีชาวต่างชาติ "ฉวยใช้ประโยชน์" ด้วย
รัฐบาลญี่ปุ่นกำลังเตรียมรับมือกับอนาคตที่อาจจะมีประชากรเป็นผู้อพยพมากกว่าร้อยละ 10 ซึ่งจะทำให้เทียบเท่ากับจำนวนผู้อพยพในกลุ่มประเทศตะวันตกใหญ่ๆ เช่น ฝรั่งเศสที่มีประชากรชาวต่างชาติร้อยละ 13.8 หรือเยอรมนีที่มีอยู่ร้อยละ 18.2 การเตรียมรับมือที่ว่านี้ทำให้ทางรัฐบาลญี่ปุ่นประกาศว่าจะมีการปรับนโยบายคนเข้าเมืองแบบยกเครื่องด้วย
ญี่ปุ่นเป้นประเทศที่คุมเข้มเรื่องคนเข้าเมืองและมีลักษณะประชากรแบบเน้นชาติพันธุ์เดียวมาโดยตลอดก่อนหน้านี้ แต่ในช่วงตลอดสิบปีที่ผ่านมาประเทศญี่ปุ่นจำต้องเปิดรับคนเข้าเมืองมากขึ้น เพราะปัญหาอัตราการเกิดต่ำ ทำให้เกิดการขาดแคลนประชากรวัยทำงาน จึงต้องอาศัยการเปิดรับชาวต่างชาติเข้ามาช่วย
สื่อ เจแปนไทม์ ระบุว่า ญี่ปุ่นยังคงมีภาพลักษณ์ว่าเป็นประเทศที่ "ไม่เป็นมิตร" ต่อผู้อพยพหรือบางทีก็มีความ "เกลียดกลัวคนนอก" โดยสิ้นเชิง แต่ในช่วงสิบปีที่ผ่านมาก็มีจำนวนชาวต่างชาติเข้ามาทำงานในญี่ปุ่นมาก "เกินครึ่งหนึ่ง" จากสถิติก่อนหน้านี้ มีชุมชนชาวต่างชาติรวมถึงนักศึกษาต่างชาติในญี่ปุ่นเพิ่มขึ้นร้อยละ 50 อีกทั้งเมื่อปี 2566 นายกรัฐมนตรีของญี่ปุ่นในตอนนั้นคือ ฟูมิโอะ คิชิดะ ได้ขยายสิทธิวีซาให้คนทำงานจากต่างชาติและครอบครัวของพวกเขาอยู่ในญี่ปุ่นได้เรื่อยๆ อย่างไม่มีกำหนด จากเดิมที่ให้สิทธินี้กับคนทำงานในอุตสาหกรรม 2 ภาคส่วน ก็ขยายเพิ่มขึ้นเป็น 11 ภาคส่วน
อย่างไรก็ตามนักเขียนชาวอังกฤษ ฟิลิป แพทริก ก็ตั้งคำถามว่า สังคมญี่ปุ่นยังคงมีความเหนียวแน่นทางสังคมระหว่างชาวญี่ปุ่นด้วยกันเองอยู่สูง และเน้นเรื่องความกลมกลืนทางสังคมอยู่มาก ชาวญี่ปุ่นจะเปิดรับความหลากหลายจากชาวต่างชาติได้จริงหรือไม่
ในช่วงที่ผ่านมาก็มีกระแสต่อต้านชาวต่างชาติจากชาวญี่ปุ่นบางกลุ่ม กลุ่มเหล่านี้อ้างว่าการมีคนต่างชาติอยู่ในประเทศมากขึ้นจะทำให้เกิดความแตกแยกในสังคม ทำให้รัฐบาลญี่ปุ่นชุดปัจจุบันพยายามที่จะสร้างสมดุลระหว่างการคงไว้ซึ่งความเหนียวแน่นทางสังคมของชาวญี่ปุ่น และการรักษาสิทธิของชาวต่างชาติผู้อาศัยในประเทศญี่ปุ่น
ทางการญี่ปุ่นเสนอว่าจะพิจารณาเรื่องการจำกัดการรับชาวต่างชาติเพิ่มในฐานะผู้อาศัย และอาจจะมีมาตรการที่จะทำให้เกิด "การบูรณาการทางสังคม" ซึ่งหมายถึงการทำให้ชาวต่างชาติปรับตัวเข้าเป็นส่วนหนึ่งของสังคมญี่ปุ่นได้ และอาจจะพิจารณาเรื่องที่ว่าชาวต่างชาติส่งผลกระทบต่อสวัสดิการสังคม, ค่าแรง และความปลอดภัยสาธารณะหรือไม่อย่างไร
เคย์สุเกะ ซุซุกิ รัฐมนตรีกระทรวงยุติธรรมของญี่ปุ่นผู้ที่กำกับดูแลสำนักงานตรวจคนเข้าเมืองของญี่ปุ่นได้เผยแพร่รายงานในเรื่องนี้เมื่อวันที่ 29 สิงหาคม ที่ผ่านมา โดยสรุปเรื่องนโยบายคนเข้าเมืองของญี่ปุ่นเอาไว้
รายงานระบุว่าจนถึงเดือน กรกฎาคม ที่ผ่านมา มีชาวต่างชาติอาศัยอยู่ในญี่ปุ่นราว 3,475,000 ราย คิดเป็นร้อยละ 2.8 ของประชากรทั้งหมดในญี่ปุ่น ซึ่งทางการญี่ปุ่นมองว่ามันถึงเวลาแล้วที่รัฐบาลทุกหน่วยงานจะต้องพิจารณานโยบายของพวกเขาเองเพื่อเตรียมรับมือถ้าหากว่าประชากรผู้อาศัยชาวต่างชาติในญี่ปุ่นมีสูงเกินร้อยละ 10
ก่อนหน้านี้สถาบันแห่งชาติเพื่อการวิจัยประชากรและสวัสดิการสังคมของญี่ปุ่นประเมินว่าประชากรชาวต่างชาติอาศัยในญี่ปุ่นอาจจะเพิ่มจำนวนเป็นร้อยละ 10 ภายในปี 2613 แต่เมื่อพิจารณาจากรายงานของซุซุกิแล้วก็มีความเป็นไปได้ที่ตัวเลขอาจจะถึงจำนวนดังกล่าวเร็วกว่านั้น ซุซุกิเคยกล่าวไว้ในการบรรยายเมื่อเดือน กรกฎาคม ที่ผ่านมา ที่ สมาคมสื่อแห่งชาติญี่ปุ่น ว่าญีปุ่นควรเตรียมรับมือกับการที่ประชากรต่างชาติอาศัยอยู่ในญี่ปุ่นมากกว่าร้อยละ 10 ภายใน "ช่วงราวๆ ปี 2583"
นอกจากการพิจารณาเกี่ยวกับผลกระทบทางเศรษฐกิจและสังคม รวมถึงการสร้างโครงการบูรณาการชาวต่างชาติให้เข้ากับสังคมญี่ปุ่นเพื่อลดความแตกร้าวทางสังคมแล้ว ทางการญี่ปุ่นยังได้เสนอให้มีการจำกัดจำนวนโควต้าการให้วีซาแก่ชาวต่างชาติในสถานะอื่นๆ นอกเหนือจาก "ทักษะเฉพาะทาง" และ "การฝึกอบรมการทำงาน" ด้วย โดยจะเริ่มตั้งแต่ปีงบประมาณ 2570 เป็นต้นไป ทั้งนี้ยังจะมีการพิจารณาว่าอาจจะจำกัดการเข้าเมืองชั่วคราวถ้าหากพบว่า "เริ่มมีสัญญาณความแตกร้าวในสังคมเกินกว่าระดับที่จะทนได้"
ข้อมูลสถิติในญี่ปุ่นยังน้อยเกินไป
อย่างไรก็ตาม ญี่ปุ่นก็ยังคงมีข้อมูลทางสถิติไม่มากพอในเรื่องผู้อพยพ โดยปกติแล้ว องค์การเพื่อความร่วมมือและการพัฒนาทางเศรษฐกิจ (OECD) มักจะทำการเก็บรวบรวมข้อมูลผู้อพยพในแต่ละประเทศเสมอ โดยอาศัยมาตรวัดต่างๆ เช่น ภูมิหลังทางการศึกษา, สถานะการงาน และ สุขภาวะ
แต่ สถาบันวิจัยญี่ปุ่น จำกัด ก็เปิดเผยว่าในการสำรวจของ OECD นั้นมีข้อมูลจากญี่ปุ่นแค่ 14 ประเภท จากประเภททั้งหมดที่เกี่ยวข้อง 68 ประเภท ทำให้ญี่ปุ่นถูกจัดอยู่ในอันดับรั้งท้ายในเรื่องของความพร้อมเกี่ยวกับสถิติผู้อพยพ การขาดข้อมูลทำให้เป็นไปไม่ได้ที่จะสร้างนโยบายเกี่ยวกับผู้อพยพในระยะกลางและระยะยาว
ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา มีการแพร่กระจายข้อมูลผิดๆ ทางโซเชียลมีเดียเกี่ยวกับชาวต่างชาติผู้อาศัยในญี่ปุ่น ซึ่งมักจะสุมไฟให้เกิดความเป็นศัตรูกับชาวต่างชาติ ทางการญี่ปุ่นมองว่าการนำเสนอข้อมูลที่เป็นทางการจากรัฐบาล จะช่วยให้เกิดความสงบสุขในสังคมได้ โดยจะส่งผลให้เกิดหารือกันผ่านข้อเท็จจริงแทน
ซุซุกิ เสนอในรายงานว่าจะมีการเสนอข้อมูลการคาดการณ์เกี่ยวกับการเติบโตทางเศรษฐกิจตามมาตรวัดของการยอมรับผู้อพยพต่างชาติ ไปพร้อมๆ กับการศึกษาผลกระทบต่อเศรษฐกิจ สังคม และสวัสดิภาพ และเชื่อว่าโครงการ "บูรณาการทางสังคม" จะช่วยทำให้ชาวต่างชาติอยู่ร่วมกับสังคมญี่ปุ่นได้โดยป้องกันไม่ให้เกิดความแตกแยกแบบฝังรากลึก
จุนิจิ อากาชิ ศาสตราจารย์ด้านการศึกษาผู้อพยพย้ายถิ่น จากมหาวิทยาลัยสึคาบะ กล่าวว่าโครงการบูรณาการให้ผู้อพยพเข้ากับสังคมญี่ปุ่นได้ อาจจะรวมถึงการการันตีให้ผู้อพยพเข้าถึงการศึกษาและการเรียนการสอนภาษาญี่ปุ่นที่เป็นพื้นฐานสำหรับการฝึกวิชาชีพ รวมถึงวิธีการอื่นๆ เช่นการส่งเสริมให้เข้าร่วมกับกิจกรรมของชุมชนท้องถิ่น ซึ่งถ้าหากทำสำเร็จก็อาจจะเปิดโอกาสให้สามารถรับผู้อพยพเพิ่มในระยะยาวได้
ในขณะเดียวกัน รัฐบาลญี่ปุ่นก็ได้วางแผนปรับเปลี่ยนในด้านเศรษฐกิจและสวัสดิการที่เกี่ยวกับผู้อพยพต่างชาติ โดยประกาศแผนการจะปราบปรามสิ่งที่พวกเขาเรียกว่าเป็น "การแสวงหาผลประโยชน์จากความใจกว้าง" ของระบบสวัสดิการและประกันสุขภาพของญี่ปุ่นโดยชาวต่างชาติ
นอกจากนี้ญี่ปุ่นยังมีแผนการปรับเปลี่ยนค่าธรรมเนียมคนเข้าเมืองและค่าธรรมเนียมวีซ่าใหม่ให้เป็นไปตามมาตรฐานสากลมากขึ้นรวมถึงจะนำเทคโนโลยีดิจิทัลมาปรับใช้เพื่อป้องกันไม่ให้มีคนอยู่เกินวีซ่าอย่างผิดกฎหมาย โดยจะมีการนำระบบ การอนุญาตการเดินทางอิเล็กทรอนิกส์ หรือ ETA มาใช้ภายในปีงบประมาณที่ 2571 รวมถึงจะมีการปรับระบบเพิ่มความโปร่งใสให้กับเรื่องการถือครองที่ดินของชาวต่างชาติด้วย
เรียบเรียงจาก
Fearing Europe-style rifts, Japan weighs tighter immigration, Asahi, 29-08-2025
Japan is opening up to immigration – but is it welcoming immigrants?, The Week, 28-04-2025
Japan to Tighten Immigration, Welfare for Foreigners, and Land Rules, Japan Forward, 09-06-2025
