“คนจนไม่มีคำว่าร้อน”
คำตอบง่าย ๆ ไร้ความกังวลของ ‘ชาติ’ แรงงานสารพัดช่างในกรุงเทพฯ วัย 46 ปี หลังจากถามเขาว่าอากาศร้อนจัดช่วงนี้กระทบการทำงานแค่ไหน
ผม (ผู้เขียน) สังเกตความเปลี่ยนแปลงของสภาพอากาศในแต่ละปี รู้สึกว่ามันร้อนขึ้นมาก จากเดิมที่ตอนเด็ก ๆ เคยสวมเสื้อกันหนาวอยู่เป็นเดือนช่วงปลายปี ทุกวันนี้เข้าหน้าหนาวแต่ละครั้ง แทบไม่ทันสังเกตว่าลมเย็นพัดมามาตอนไหน ไม่ต้องพูดถึงหน้าร้อนที่ร้อนยิ่งกว่าเก่า ถึงขนาดเฝ้าคิดแทบทุกวันว่า “หลังจากนี้อีก 10 ปี มันจะร้อนขึ้นอีกขนาดไหน?” จนนึกสงสัยว่าสภาพอากาศร้อนจัดจาก ‘โลกรวน’ ส่งผลต่อคนทำงานกลางแจ้งอย่างไร จึงตัดสินใจลองเดินดุ่มหาคุยกับผู้ใช้แรงงานกลางเปลวแดด
ชาติ
ปัญหาที่ไม่ใช่ปัญหา
แน่นอนว่าคำตอบที่ได้ย่อมไม่เกินความคาดหมาย คนทำงานกลางแจ้งทุกคนล้วนพูดเป็นเสียงเดียวกันว่าอากาศร้อนขึ้นจริง ๆ และช่วงเวลาของความหนาวเย็นแต่ละปีก็หดสั้นลงเรื่อย ๆ ทว่า พวกเขาบรรยายประสบการณ์ส่วนตัวกันอย่างเรียบเฉย ไม่มีทั้งความห่อเหี่ยวหรือปลดปลงระทดท้อ เพราะการกรำแดดเป็นวิถีที่พวกเขาคุ้นชิน ความร้อนกับการทำงานแยกจากกันไม่ออก แม้ทุกคนตระหนักถึงปัญหา ‘โลกร้อน - โลกรวน’ แต่ก็ไม่รู้จะคิดถึง ‘คำใหญ่’ เหล่านี้ไปทำไม ในเมื่ออย่างไรก็ต้องทำงานอยู่ดีไม่ว่าโลกจะร้อนขึ้นหรือเย็นลง เปลวแดดระอุกับการทำงานคือเนื้อนาเดียวกันอันเป็นปกติของชีวิต อย่างที่ชาติสรุปด้วยคำสั้น ๆ ว่าสำหรับคนจนเช่นเขาและเพื่อน ไม่มีคำว่าร้อน
“ลูกสาวก็เตือนให้ระวังฮีทสโตรก บอกให้ไปทำงานขับรถบรรทุกแทน แต่ก็ไม่ไปหรอก ยังแข็งแรงดี ไม่เคยหน้ามืดหรือเป็นลม มันชินแล้ว”
‘ปอย’ เพื่อนของชาติ แรงงานสารพัดช่างในวัยห้าสิบกว่า กล่าวประโยคข้างต้นให้ฟังอย่างสนุกสนาน พร้อมออกท่าทางแสดงให้ดูว่าเป็นคนแข็งแรง
ปอย
กินน้ำเยอะ พักเหนื่อยบ่อย
ตัวชี้วัดความเปลี่ยนแปลงของลมฟ้าอากาศสำหรับแรงงานกลางแจ้งจึงไม่ใช่แค่ ‘ความรู้สึก’ เหมือนกับผม แต่เป็นพฤติกรรมการทำงานที่เปลี่ยนไป ซึ่งเห็นได้ชัดกว่ามาก
‘อ้วน’ แรงงานอิสระซอยกีบหมูวัย 58 ปี เล่าให้ฟังว่าเขากินน้ำบ่อยขึ้น และต้องพักบ่อยขึ้น จากปกติทำงานได้ต่อเนื่อง ก็ต้องพักทุกครึ่งชั่วโมง โชคดีว่านายจ้างส่วนใหญ่เข้าใจ จบงานตรงเวลา เสร็จงานแต่ละวันก็แยกย้ายกลับบ้าน บางคนทำงานกลางคืนก็โชคดีไป เขายังเล่าด้วยว่า ปกติแถวบ้านเขาที่อีสานใต้ ช่วงนี้ต้องเริ่มมีฝนบ้างแล้ว แต่ตอนนี้ยังแห้งสนิทและร้อนมาก โดยเฉพาะเดือนมีนาคมที่ผ่านมานับว่าร้อนสุด ๆ
ตรงกันกับกลุ่มผู้ใช้แรงงานหญิงซอยกีบหมูที่กำลังรอคนมาจ้างงาน พวกเธอเล่าให้ฟังว่า ช่วงนี้กินน้ำเยอะกว่าเดิมมาก ต้องพักเหนื่อยบ่อย เพราะมันร้อนจนทนไม่ไหว ที่พักหลบแดดก็คือใต้ร่มไม้ ไม่ได้พักในห้องแอร์ แต่ถ้าโฟร์แมนมาก็ต้องไปทำงาน เป็นเหมือนกันหมดทั้งผู้หญิงผู้ชาย
อ้วน
ร้อนเงิน ร้อนกว่าแดด
“อากาศร้อนแค่ไหนก็ไม่เป็นไรหรอก ถ้าเงินมันถึงก็ทำงานได้หมด”
คนหนึ่งในกลุ่มแรงงานหญิงซอยกีบหมูเล่าให้ฟังว่า เวลาทำงานปกติของพวกเธอคือตั้งแต่แปดโมงเช้าถึงห้าโมงเย็น ถ้าล่วงเข้าเกือบเก้าโมงเช้าแล้วยังไม่มีงานก็แยกย้ายกันกลับที่พัก ซึ่งร้อนเหมือนกัน เพราะทุกคนอยู่ห้องพัดลม การกลับที่พักจึงไม่สามารถปลดเปลื้องพวกเธอจากความร้อน เพราะจะอยู่ห้องหรือไซต์ก่อสร้างก็ร้อนอยู่ดี แต่ออกไปทำงานยังได้เงิน
นอกจากความร้อนที่กระทบทุกเพศทุกวัย สิ่งที่แรงงานหญิงต้องเผชิญคือค่าแรงที่ถูกกว่าผู้ชาย อีกทั้งนายจ้างก็มักจะเลือกคนไปทำงานจากหนุ่มอายุน้อยก่อน แม้พวกเธอยืนยันว่า งานก็ทำแบบเดียวกัน ผลลัพธ์ของงานก็ไม่ต่างกัน หลายครั้งพวกเธอรู้สึกแย่เพราะในไซต์งานเดียวกัน แรงงานผู้ชายพักไปสูบบุหรี่ที่ห้องน้ำบ่อยมาก และการเก็บกวาดหลังจบงานแต่ละวันก็มักตกมาที่แรงงานหญิง แต่กลับได้ค่าจ้างน้อยกว่าถึงประมาณสองร้อยบาทสำหรับงานเดียวกัน
ค่าจ้างที่น้อยกว่าผู้ชาย ยังผูกพันไปถึงการใช้ชีวิตส่วนอื่น ๆ ด้วย แม้กระทั่งการอยู่เป็นโสด
“ค่าห้องสองพันสามพัน ช่วยกันทำงานกับแฟนถึงจะพออยู่ได้ ถ้าเป็นผู้หญิงตัวคนเดียวนี่ลำบากเลย เพราะผู้ชายโสดบางคนเขาก็ไปนอนศาลา เขาอยู่ข้างนอกได้ แต่ผู้หญิงอยู่ไม่ได้ ความปลอดภัยเอยอะไรเอย”
พูดคุยถึงตรงนี้ เวลาก็ล่วงเข้าเกือบเก้าโมงเช้า อากาศเริ่มร้อน กลุ่มของพวกเธอจึงเริ่มมีคนทยอยกลับที่พัก ต่างคนต่างเดินมา บางคนเดินกลับที่พักไกลเป็นกิโล ส่วนคนที่ไปทางเดียวกันก็หารแท็กซีกลับด้วยกัน เสียค่ารถฟรีทั้งที่ไม่ได้งาน เพื่อกลับไปเผชิญความร้อนที่ห้องเช่า
คนสุดท้ายที่ยืนรองานเล่าให้ฟังทิ้งท้ายว่า ช่วงนี้คนงานน้อย งานก็น้อย เพราะเพิ่งหมดสงกรานต์ คนยังกลับจากบ้านเกิดกันไม่ครบ ตอนนี้เธอยังตอบไม่ได้ว่าพิษเศรษฐกิจทำให้ตลาดงานซบเซาหรือเปล่า ต้องรอดูหลังพ้นสงกรานต์ไปสักพักหนึ่งก่อน แต่ถึงปกติงานเยอะ ก็ยังไม่พอสำหรับทุกคนอยู่ดี พูดจบเธอก็ขอตัวกลับไปพักผ่อนที่ห้องของตัวเอง
กลุ่มแรงงานหญิงซอยกีบหมู
