รายงานพิเศษจากสื่อ Rest of World ชี้ รัฐบาลและบริษัทเทคฯ ยักษ์ใหญ่มักอวดอ้างว่า 'ศูนย์ข้อมูล' (data center) จะสร้างงานนับหมื่นตำแหน่ง แต่บทเรียนจากประเทศชิลี ที่วางตัวเป็นฮับในอุตสาหกรรมนี้ของละตินอเมริกา พบว่าศูนย์ข้อมูล 17 แห่ง จ้างคนจริงรวมกันไม่ถึง 1,600 คน เฉลี่ยแห่งละ 90 ตำแหน่ง บางแห่งแค่ 20 คน ส่วนใหญ่เป็น รปภ. และคนทำความสะอาด
ท่ามกลางการแข่งขันดึงดูดการลงทุนด้านปัญญาประดิษฐ์ (AI) และคลาวด์คอมพิวติ้ง หลายประเทศทั่วโลกกำลังแข่งกันเสนอสิทธิประโยชน์ทางภาษี ที่ดินราคาถูก และพลังงานสะอาด เพื่อล่อใจให้ยักษ์ใหญ่อย่าง Google, Microsoft และ Amazon มาตั้ง 'ศูนย์ข้อมูล' (data center) ในบ้านตัวเอง คำสัญญาที่มักมาพร้อมกันคือ "การจ้างงานมหาศาล" ที่จะกระตุ้นเศรษฐกิจท้องถิ่น แต่เมื่อนักวิจัยและนักข่าวขุดลึกลงไปในเอกสารราชการ ภาพที่ปรากฏกลับแตกต่างจากพาดหัวข่าวอย่างสิ้นเชิง
รายงานพิเศษจากสื่อ Rest of World จะพาไปดูบทเรียนจาก 'ชิลี' ประเทศที่วางตัวเป็นศูนย์กลางดาต้าเซ็นเตอร์ของละตินอเมริกา กำลังกลายเป็นกรณีศึกษาที่ชี้ให้เห็นว่า ตัวเลขการจ้างงานที่ดูสวยหรู อาจเป็นเพียง "ฟองสบู่" ที่รอวันแตก
ภาพจาก: Cristobal Olivares/Rest of World
ในเช้าฤดูหนาววันหนึ่งที่กิลิกูรา (Quilicura) ประเทศชิลี ไอน้ำลอยขึ้นจากอาคารคล้ายโกดังซึ่งเป็นศูนย์ข้อมูลแห่งเดียวของ Google ในละตินอเมริกาที่เปิดดำเนินการอยู่ ภายในมีห้องโถงขนาดใหญ่เต็มไปด้วยเซิร์ฟเวอร์ที่ขับเคลื่อนระบบคลาวด์ โครงสร้างพื้นฐานที่มองไม่เห็นซึ่งเก็บข้อมูลและขับเคลื่อนปัญญาประดิษฐ์ เมื่อเวลา 8 โมงเช้าของเดือนตุลาคม 2025 ซึ่งเป็นเวลาที่คนชิลีมักเข้างาน บริเวณนี้ดูว่างเปล่า มีแต่ รปภ.ที่เดินเข้ามาที่ประตูเมื่อมีคนเดินวนเวียนอยู่นานเกินไป
ศูนย์ข้อมูลอย่างนี้ถูกโฆษณาว่าเป็นเครื่องยนต์ขับเคลื่อนเศรษฐกิจ รัฐบาลชิลีและบริษัทเทคโนโลยีอย่าง Google และ Microsoft บอกว่าจะสร้างงานนับพันตำแหน่ง เดือนมิถุนายน 2025 ประธานาธิบดีกาเบรียล โบริช (Gabriel Boric) ประกาศว่าศูนย์ข้อมูลขนาดใหญ่ของ Microsoft จะสร้างงานกว่า 81,000 ตำแหน่ง ในงานเดียวกัน เฟร์นันโด โลเปซ อิเอร์บาซี (Fernando López Iervasi) ตัวแทน Microsoft อเมริกาใต้กล่าวว่าตัวเลขนี้รวมทั้งงานโดยตรงและงานทางอ้อมที่เกิดจากลูกค้าและพันธมิตร โดย 17,278 ตำแหน่ง จะเป็นงานไอทีที่ต้องใช้ทักษะสูง
คนชิลีเฉลิมฉลองคำสัญญาของโบริชและอิเอร์บาซีในโซเชียลมีเดีย ในช่วงที่หางานยากขึ้นท่ามกลางเศรษฐกิจที่เติบโตช้า อัตราว่างงานของชิลีอยู่เหนือ 8% มาตั้งแต่ปี 2023
แต่ในขณะที่บริษัทเหล่านี้ประเมินการจ้างงานโดยอ้างผลกระทบต่อเศรษฐกิจทั้งระบบ เอกสารขออนุญาตจากรัฐบาลสำหรับแต่ละพื้นที่ที่ Rest of World ตรวจสอบกลับเล่าเรื่องที่ชัดเจนกว่านั้น การวิเคราะห์โครงการศูนย์ข้อมูล 17 แห่ง ที่ผ่านการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมตั้งแต่ปี 2012 พบว่าจะจ้างพนักงานปฏิบัติการเต็มเวลาโดยตรงไม่เกิน 1,547 คน รวมโครงการของ Google และ Microsoft แต่ละศูนย์มีตำแหน่งงานเฉลี่ยราว 90 ตำแหน่ง บางแห่งมีแค่ 20 ตำแหน่ง อดีตพนักงานและนักรณรงค์ท้องถิ่นบอก Rest of World ว่าตำแหน่งส่วนใหญ่เป็นงาน รปภ.และทำความสะอาด
มีแผนสร้างศูนย์ข้อมูลอีก 32 แห่ง โดยบริษัทต่างชาติ 11 แห่ง ภายในปี 2028 ตามข้อมูลของ InvestChile หน่วยงานส่งเสริมการลงทุนของรัฐบาล ข้อมูลที่ได้จากการขอข้อมูลโดยปาซ เปญา (Paz Peña) นักวิจัยและ Senior Fellow ของ Mozilla ระบุว่าโครงการเหล่านี้จะเพิ่มตำแหน่งถาวรเพียง 909 ตำแหน่ง ในช่วงดำเนินการซึ่งกินเวลาราว 30 ปี
"เราพบแต่ฟองสบู่การจ้างงาน น่ากังวลที่เรามีความคาดหวังที่ไม่มีทางเป็นจริง" เปญาบอก Rest of World
Microsoft ยืนยันตัวเลขประมาณการของอิเอร์บาซี โฆษกของ Microsoft บอก Rest of World ว่าในชิลี บริษัทช่วยฝึกทักษะดิจิทัลให้คนกว่า 330,000 คน และช่วยเชื่อมต่ออินเทอร์เน็ตให้ชาวชนบทอีก 300,000 คน
ส่วน Google และกระทรวงแรงงานชิลีไม่ตอบคำขอให้แสดงความเห็น
ศูนย์ข้อมูลบูมทั่วโลก แต่คำถามเรื่องการจ้างงานก็ตามมา
คนงานก่อสร้างภายในศูนย์ข้อมูลของ Google ในกิลิกูรา | ภาพจาก: Cristobal Olivares/Rest of World
ปัญญาประดิษฐ์และการประมวลผลบนคลาวด์ทำให้ศูนย์ข้อมูลบูมทั่วโลก หลายประเทศใช้สิทธิประโยชน์และลดหย่อนภาษีเพื่อดึงดูดการลงทุน คาดว่ากำลังการผลิตของศูนย์ข้อมูลจะเพิ่มขึ้น 3 เท่าภายในปี 2030 สร้างความกังวลเรื่องผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ศักยภาพในการสร้างงานของศูนย์ข้อมูลก็ถูกตั้งคำถามในสหรัฐอเมริกาเช่นกัน
อดีตช่างเทคนิคศูนย์ข้อมูลในชิลีซึ่งทำงานให้บริษัทลูกของ Motorola บอก Rest of World ว่าเขามีเพื่อนร่วมงาน 6 คน ที่ทำงานเป็นช่างเทคนิคสลับกะ คนอื่นๆ ในศูนย์เป็นแม่บ้านหรือ รปภ.ทั้งหมด เขาขอไม่เปิดเผยชื่อเพราะเซ็นสัญญาไม่เปิดเผยข้อมูล
ศูนย์ข้อมูลใหม่ส่วนใหญ่ของชิลีเป็นของบริษัทเทคโนโลยีใหญ่อย่าง Amazon Google และ Microsoft รวมถึงบริษัทจัดการกองทุนที่ระดมเงินจากนักลงทุนรายใหญ่ ทั้งทางตรงและผ่านบริษัทลูก การลงทุนเหล่านี้เป็นผลจากความพยายามของชิลีที่จะเป็นศูนย์กลางศูนย์ข้อมูลโดยใช้ทรัพยากรพลังงานหมุนเวียนมหาศาลเป็นจุดขาย ประเทศดึงดูดการลงทุนจากต่างประเทศได้แล้ว 4,100 ล้านดอลลาร์จนถึงปี 2028 ตามแผนศูนย์ข้อมูลแห่งชาติ
ชาวซานติอาโกต่อต้าน กังวลเรื่องน้ำและพลังงาน
บริษัทต่างชาติครองตลาดศูนย์ข้อมูลแห่งใหม่ในชิลี เอกสารขออนุญาตด้านสิ่งแวดล้อมช่วงปี 2021-2024 ชี้ว่าโครงการส่วนใหญ่มีทุนจากต่างประเทศหนุนหลัง | ภาพจาก: Rest of World
ศูนย์ข้อมูลที่วางแผนไว้และเปิดดำเนินการอยู่ 67 แห่ง ของชิลีส่วนใหญ่ตั้งอยู่ในเขตมหานครซานติอาโก (Santiago) ที่มีประชากรหนาแน่น รวมถึงกิลิกูราทางตะวันตกเฉียงเหนือซึ่งมีศูนย์ข้อมูลกระจุกตัวอยู่มาก
ชาวซานติอาโกออกมาคัดค้านการพัฒนาศูนย์ข้อมูลอย่างเปิดเผย บอกว่าใช้น้ำและพลังงานมากเกินไป เปญากล่าวว่า "เพื่อดึงดูดศูนย์ข้อมูล พวกเขาได้รับยกเว้นภาษีและติดตั้งใกล้แหล่งพลังงานหมุนเวียน แต่ไม่มีความชัดเจนว่าจะทำอย่างไรกับน้ำ"
เจ้าหน้าที่สำนักงานข้อมูลแรงงานเทศบาลกิลิกูราซึ่งเป็นที่ที่บริษัทท้องถิ่นประกาศรับสมัครงาน บอก Rest of World ว่าศูนย์ข้อมูลไม่เคยประกาศรับสมัครงานผ่านพวกเขาเลย อเล็กซานดรา อารันซิเบีย (Alexandra Arancibia) สมาชิกสภาเทศบาลกล่าวว่า "งานเหล่านั้นเฉพาะทางมาก ไม่สามารถจ้างคนท้องถิ่นได้"
ทาเนีย โรดริเกซ (Tania Rodríguez) นักเคลื่อนไหวด้านสิ่งแวดล้อมจากขบวนการสิ่งแวดล้อมสังคมเพื่อผืนดินและน้ำ หรือ Mosacat กล่าวว่า "รัฐบาลและบริษัทผลักดันให้นักศึกษาฝึกเพื่อทำงานในศูนย์ข้อมูล แต่มีงานน้อยมาก ศูนย์ข้อมูลก็เหมือนโกดังที่เต็มไปด้วยเครื่องจักรและสายเคเบิล แทบไม่ต้องการคนทำงาน"
ฝึกนักศึกษาเตรียมพร้อม แต่งานมีจำกัด
ห้องปฏิบัติการคอมพิวเตอร์ที่ Microsoft และพันธมิตรใช้จัดเวิร์กช็อปให้ผู้ประกอบการท้องถิ่น | ภาพจาก: Cristobal Olivares/Rest of World
ที่สถาบันฝึกอาชีพแห่งชาติ วิทยาลัยในซานติอาโก โปรแกรมวิทยาการคอมพิวเตอร์ตอนนี้มีโมดูลเกี่ยวกับการปฏิบัติงานศูนย์ข้อมูล กอนซาโล ลาบรา (Gonzalo Labra) ผู้อำนวยการฝ่ายไอทีและไซเบอร์ซิเคียวริตี้ของสถาบันบอก Rest of World ว่าวิทยาลัยทำงานกับตัวแทนของ Google และผู้ให้บริการโทรคมนาคมท้องถิ่น GTD ในการออกแบบหลักสูตร มีนักศึกษาลงทะเบียนราว 13,000 คน
นักศึกษาสามารถเยี่ยมชมห้องปฏิบัติการศูนย์ข้อมูลที่เพิ่งจัดตั้ง ห้องเย็นและมีเสียงดังเต็มไปด้วยฮาร์ดไดรฟ์ เซิร์ฟเวอร์ และโหลดบาลานเซอร์ จำลองศูนย์ข้อมูลจริง ลาบรากล่าวว่า "คุณเข้าศูนย์ข้อมูลที่ดำเนินการอยู่ไม่ได้ เราจึงสร้างพื้นที่นี้ขึ้นมา"
ตัวเลขจ้างงานที่สูงเกินจริง
ศูนย์ข้อมูลของ Google ในกิลิกูราคาดว่าจะจ้างงานระยะยาวไม่ถึง 250 คน | ภาพจาก: Cristobal Olivares/Rest of World
เมื่อพูดถึงการสร้างงาน บริษัทศูนย์ข้อมูลและรัฐบาลชอบพูดถึงผลกระทบต่อเศรษฐกิจทั้งระบบมากกว่าจำนวนพนักงานที่จ้างโดยตรงในพื้นที่
รัฐบาลระบุในแผนศูนย์ข้อมูลว่าการประมวลผลบนคลาวด์โดยรวม ซึ่งเป็นหมวดหมู่กว้างที่ครอบคลุมเศรษฐกิจดิจิทัลเกือบทั้งหมดของชิลี "สนับสนุน" งาน 695,000 ตำแหน่ง คิดเป็น 6.2% ของผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ ซึ่งรวมนักพัฒนาซอฟต์แวร์ทั้งหมด ธุรกิจออนไลน์ และคนทำงานที่ใช้เครื่องมือคลาวด์
ดิเอโก กอร์เตส (Diego Cortés) นักเศรษฐศาสตร์จากมหาวิทยาลัยครุศาสตร์แห่งชาติในโคลอมเบียบอก Rest of World ว่า "งานที่สร้างโดยบริการคลาวด์ไม่จำเป็นต้องเป็นงานใหม่" ยกตัวอย่าง นักพัฒนาเว็บอาจมีงานอยู่แล้วตอนที่บริษัทเปลี่ยนผู้ให้บริการคลาวด์ การเปลี่ยนแปลงนี้ไม่ได้สร้างตำแหน่งใหม่ "การตั้งศูนย์ข้อมูลไม่ได้สร้างความต้องการงานใหม่โดยอัตโนมัติ"
งานส่วนใหญ่ในศูนย์ข้อมูลหายไปเมื่อการก่อสร้างเสร็จสิ้น เอกสารด้านสิ่งแวดล้อมจาก 17 โครงการ (2012-2024) ชี้ว่ามีงานระยะยาวในช่วงดำเนินการน้อยมาก | ภาพจาก: Rest of World
Google บอกว่าโครงการที่กิลิกูรา "สนับสนุน" งาน 5,520 ตำแหน่ง ระหว่างปี 2021-2023 ตามรายงานของบริษัทที่ปรึกษา Deloitte ที่ Google ว่าจ้าง Deloitte ไม่ได้บอกว่าได้ตัวเลขมาอย่างไร ซึ่งรวมงานในการก่อสร้าง วิศวกรรม เครือข่าย พลังงานหมุนเวียน รปภ.และบริการอื่นๆ รายงานระบุว่า Deloitte อาศัยข้อมูลที่ Google ให้มาโดยไม่ได้ตรวจสอบ
กอร์เตสกล่าวว่าตัวเลขของ Google ไม่แยกแยะระหว่างงานโดยตรงและงานทางอ้อม หรืองานถาวรและงานชั่วคราว "ส่วนใหญ่เป็นงานทางอ้อมที่ผูกกับช่วงก่อสร้าง ตัวเลขต้องชัดเจนว่าอะไรชั่วคราวและอะไรถาวร"
เอกสารขออนุญาตด้านสิ่งแวดล้อมที่ยื่นต่อหน่วยงานประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมของชิลีระบุว่าโครงการของ Google จะสร้างงานปฏิบัติการเต็มเวลาไม่เกิน 223 ตำแหน่ง
ตัวเลขประมาณการจ้างงานของ Microsoft สำหรับศูนย์ข้อมูลขนาดใหญ่อ้างอิงรายงานของบริษัทที่ปรึกษา International Data Corporation (IDC) ที่ได้ตัวเลข 81,401 ตำแหน่ง โดยรวมงานที่สร้างโดยลูกค้าและแม้แต่งานที่เกิดในเศรษฐกิจวงกว้างเมื่อพนักงานใช้จ่ายรายได้
กอร์เตสกล่าวว่า "โมเดลสันนิษฐานว่าบริษัทจะประหยัดต้นทุนไอทีและลงทุนเงินที่ประหยัดได้ในการจ้างงาน แต่ไม่จำเป็นต้องเป็นอย่างนั้น คุณสันนิษฐานไม่ได้ว่างานที่เชื่อมโยงกับบริการคลาวด์จะนำประโยชน์จริงมาสู่เศรษฐกิจท้องถิ่น"
เขากล่าวว่าโมเดลของ IDC อาจพูดเกินจริงสำหรับชิลี เพราะศูนย์ข้อมูลอาจให้บริการบริษัทในต่างประเทศ "งานไอทีที่สร้างขึ้นอาจไปตกกับคนทำงานต่างชาติแทนที่จะเป็นการจ้างคนท้องถิ่น"
ศูนย์ข้อมูลของ Microsoft ประกอบด้วย 3 ที่ตั้งรอบซานติอาโก แต่ละแห่งมีศูนย์ข้อมูล 1 แห่งหรือมากกว่า เอกสารขออนุญาตสำหรับศูนย์ข้อมูลแห่งหนึ่งระบุว่าจะสร้างงานระยะยาวเพียง 75 ตำแหน่ง ตลอดการดำเนินงาน 30 ปี
