หลังสงครามซีเรียยุติลงและระบอบเก่าของบาชาร์ อัล อัสซาด ถูกโค่นล้ม ผู้ลี้ภัยและคนพลัดถิ่นชาวซีเรียจำนวนมากได้กลับภูมิลำเนาตัวเอง แต่ทว่าซีเรียก็ยังคงอยู่ภายใต้ซากสงคราม มีปัญหาความขาดแคลนโครงสร้างพื้นฐานและปัจจัยจำเป็นในชีวิตประจำวัน ทั้งยูเอ็นและฮิวแมนไรท์วอทช์ชี้ว่าการคว่ำบาตรที่มีมาตั้งแต่สมัยอัสซาดและยังคงมีอยู่อย่างต่อเนื่องจนถึงปัจจุบัน เป็นอุปสรรคในการฟื้นฟูซีเรีย

ที่มาภาพ: Christiaan Triebert/Wikimedia 

ฟิลิปโป กรันดี ข้าหลวงใหญ่ผู้ลี้ภัยแห่งสหประชาชาติแถลงว่ามีผู้ลี้ภัยชาวซีเรียที่กลับประเทศแล้วราว 280,000 ราย นับตั้งแต่ที่ระบอบอัสซาดถูกโค่นล้มเมื่อเดือน ธันวาคม 2567 ในขณะที่ชาวซีเรียผู้พลัดถิ่นภายในประเทศมากกว่า 800,000 ราย ก็กลับสู่ถิ่นฐานตัวเองเช่นกัน

กรันดีแถลงว่า ความพยายามช่วยเหลือฟื้นฟูซีเรียนั้นควรเป็นไปอย่าง "หนักแน่นจริงจังมากขึ้น และรวดเร็วมากขึ้น" เรื่องนี้ถือเป็น "เรื่องเร่งด่วน" ไม่เช่นนั้นแล้วผู้คนก็จะกลายเป็นผู้อพยพหรือผู้พลัดถิ่นอีกรอบ

หลังจากที่กลุ่มกบฏในซีเรียสามารถยึดเมืองหลวงกรุงดามาสกัสเอาไว้ได้ ผู้นำเผด็จการ บาชาร์ อัล อัสซาด ก็หนีไปอยู่ที่รัสเซีย แล้วตัวแทนฝ่ายกบฏคือ อาห์เหม็ก อัล-ชารา ก็ได้รับแต่งตั้งขึ้นเป็นประธานาธิบดีแทนในช่วงปลายเดือน มกราคม ที่ผ่านมา

ทางองค์กรสิทธิมนุษยชน ฮิวแมนไรท์วอทช์ ชี้ให้ว่าการคว่ำบาตรจากสหรัฐฯ สหภาพยุโรป สหราชอาณาจักร และจากประเทศอื่นๆ กลายเป็นอุปสรรคใหญ่่ต่อการฟื้นฟูบริการพื้นฐานสำหรับชาวซีเรียที่กลับถิ่นฐาน

การคว่ำบาตรเหล่านี้มีมาตั้งแต่สมัย รัฐบาลบาชาร์ อัล อัสซาด แล้ว แต่ก็ยังคงมีการคว่ำบาตรอยู่ถึงแม้รัฐบาลอัสซาดจะถูกโค่นล้มลงแล้ว โดยที่การคว่ำบาตรเหล่านี้ไม่ได้มีการวางเงื่อนไขการยกเลิกคว่ำบาตรที่ชัดเจนและสามารถตรวจวัดได้แต่อย่างใด มันกลับทำให้ชาวซีเรียนับล้านคนที่เดือดร้อนไม่สามารถเข้าถึงสิทธิขั้นพื้นฐานเกี่ยวกับปัจจัยจำเป็นต่อการดำรงชีวิตได้ เช่น การเข้าถึงไฟฟ้า รวมถึงกลายเป็นการฉุดรั้งความพยายามฟื้นฟูประเทศ

ฮิบา ซายาดิน นักวิจัยอาวุโสของฮิวแมนไรท์วอทช์กล่าวว่า "ซีเรียกำลังมีความต้องการการฟื้นฟูอย่างมาก แล้วชาวซีเรียก็กำลังดิ้นรนเพื่อที่จะเอาชีวิตรอด หลังจากที่รัฐบาลเดิมคือรัฐบาลอัสซาดล่มสลายไปแล้ว การคว่ำบาตรแบบหว่านแหในวงกว้างก็กลับกลายเป็นอุปสรรคอย่างใหญ่หลวงต่อการฟื้นคืนบริการพื้นฐานที่สำคัญอย่างการสาธารณสุข, การประปา, การไฟฟ้า และการศึกษา"

การสู้รบในซีเรียที่เกิดขึ้นมาเป็นเวลา 13 ปีบวกกับการพลัดถิ่นของผู้คน ทำให้โครงสร้างพื้นฐานต่างๆ พังทลาย เมืองทั้งเมืองไม่สามารถอาศัยอยู่ได้ สิ่งต่างๆ ไม่ว่าจะเป็น โรงเรียน, โรงพยาบาล, ถนนหนทาง, โรงผลิตน้ำประปา, โรงผลิตไฟฟ้า อย่างก็ได้รับความเสียหาย บริการสาธารณะแทบจะทำงานต่อไม่ได้ เศรษฐกิจก็เสื่อมโทรมลง มีชาวซีเรียมากกว่าร้อยละ 90 ที่ใช้ชีวิตอยู่ต่ำกว่าเส้นความยากจน มีผู้คนอย่างน้อย 13 ล้านคน คือมากกว่าครึ่งหนึ่งของประเทศ ไม่สามารถเข้าถึงอาหารที่มีคุณภาพเพียงพอ มีอยู่อย่างน้อย 16.5 ล้านคนที่ต้องพึ่งพาความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรมอย่างใดอย่างหนึ่งเพื่อให้มีชีวิตรอด

ซึ่งฮิวแมนไรท์วอทช์เคยสำรวจพบว่าการคว่ำบาตรในวงกว้างไปทั่วได้ก่ออุปสรรคให้กับการส่งความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรมไปยังซีเรีย โดยเฉพาะอย่างยิ่งช่วงที่เกิดเหตุแผ่นดินไหว กุมภาพันธ์ 2566 ทางตอนเหนือของซีเรีย ถึงแม้ว่ามาตรการคว่ำบาตรจะมีการระบุงดเว้นให้สามารถส่งความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรมได้ก็ตาม

ทางฮิวแมนไรท์วอทช์ได้ระบุขอให้แต่ละชาติเน้นความสำคัญในเรื่องความเป็นอยู่ของประชาชนชาวซีเรียเสียก่อนด้วยการยกเลิกการคว่ำบาตรที่ปิดกั้นการช่วยเหลือพื้นฐาน เพื่อให้ซีเรียสามารถเข้าถึงการเงินโลกได้ และเข้าถึงสินค้าที่จำเป็นต่อการดำรงชีวิตได้

ซีเรีย อยู่ภายใต้การคว่ำบาตรจากต่างชาติมาเป็นเวลานานกว่า 45 ปี แล้ว โดยในปี 2554 เป็นปีที่ซีเรียถูกคว่ำบาตรเลวร้ายยิ่งกว่าเดิมจากชาติตะวันตก เนื่องจากรัฐบาลอัสซาดในยุคนั้นก่ออาชญากรรมสงครามและละเมิดสิทธิมนุษยชน โดยที่ชาติตะวันตกแต่ละชาติก็มีการคว่ำบาตรในเรื่องที่ต่างกันไป แต่โดยรวมแล้วก้ทำให้เกิดการจำกัดทั้งด้านสินค้า ความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรม ทรัพยากรที่เกี่ยวกับโครงสร้างพื้นฐาน เช่นกรณีการคว่ำบาตรโดยสหรัฐฯ ส่วนอียูและสหราชอาณาจักร เน้นเรื่องการไม่รับซื้อน้ำมันจากซีเรีย และการจำกัดด้านการเงินการลงทุน

สำหรับกรณีการคว่ำบาตรในปัจจุบันนั้น มีเรื่องของกลุ่มติดอาวุธที่ปฏิบัติการในซีเรียเข้ามาเกี่ยวข้องด้วย เช่น บางกลุ่มที่ถูกนิยามให้เป็นองค์กรก่อการร้าย รวมถึงกลุ่ม เฮเยต ทาร์รีร์ อัลชัม HTS ซึ่งเป็นแกนนำปฏิบัติการโค่นล้มอัสซาดด้วย การที่พวกเขาถูกนิยามว่าเป็นกลุ่มก่อการร้ายทำให้มีการจำกัดเรื่องการให้เงินทุนหรือทรัพยากรช่วยเหลือเนื่องจากข้อห้ามของคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติ ถึงแม้ว่า HTS ที่ทำการโค่นล้มอัสซาดและยึดกุมอำนาจส่วนใหญ่ในรัฐบาลรักษาการจะประกาศเมื่อปลายเดือน มกราคม ว่ามีการ "ยุบ" กลุ่มของพวกเขาแล้วก็ตาม รวมถึงจะให้กลุ่มของพวกเขาและกลุ่มติดอาวุธอื่นๆ ถูกหลอมรวมเป็นส่วนหนึ่งของสถาบันภาครัฐซีเรีย

ฮิวแมนไรท์วอชระบุว่า การฟื้นฟูซีเรียใหม่ต้องใช้งบประมาณมากกว่า 250,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ทั้งการก่อสร้างโครงสร้างพื้นฐานขึ้นมาใหม่ การจัดหาบริการพื้นฐาน และการฟื้นฟูเศรษฐกิจ ระบบสาธารณสุขของซีเรียในตอนนี้ก็อยู่ในสภาพวิกฤต มีการขาดแคลนคนทำงานสาธารณสุขและวัสดุจำเป็นทางการแพทย์ การประปาก็มีความขาดแคลนจากการที่แหล่งปั้มน้ำครึ่งหนึ่งถูกทำลาย โรงบำบัดน้ำเสียถูกทำลาย 2 ใน 3 และหอคอยเก็บน้ำถูกทำลาย 1 ใน 3 การศึกษาในซีเรียก็วิกฤต จากการที่โรงเรียนในซีเรียได้รับความเสียหายหรือถูกทำลายไปมากกว่า 7,000 แห่ง ทำให้เด็กราว 2 ล้านคนไม่มีโรงเรียนให้เรียน

การคว่ำบาตรแบบวงกว้างยังทำให้วิกฤตเศรษฐกิจของซีเรียแย่ลงด้วย เป็นการเพิ่มปัญหาเงินเฟ้อ การขาดแคลนสินค้าจำเป็น และทำให้เกิดกำแพงการค้าและการเงินที่ซับซ้อน ถึงแม้จะมีการยกเว้นให้กับเรื่องการช่วยเหลือด้านมนุษยธรรม แต่ภาคเอกชนมีความกลัวต่อเรื่องการส่งออกให้กับซีเรียมากเกินไปจนยอมทำตามการคว่ำบาตรแบบไม่ได้คำนึงถึงข้อยกเว้น ส่งผลให้การช่วยเหลือด้านมนุษยธรรมเข้าไปถึงซีเรียได้ยากด้วย

ซายาดินกล่าวว่า "แทนที่จะใช้วิธีการคว่ำบาตรภาคส่วนต่างๆ เป็นวงกว้างเพื่อเป็นเครื่องมือต่อรองให้มีการเปลี่ยนแปลงวัตถุประสงค์ทางการเมือง รัฐบาลตะวันตกควรจะยอมรับว่าการคว่ำบาตรแบบนี้สร้างความเสียหายต่อพลเรือนและควรดำเนินการยกเลิกข้อจำกัดที่เป็นการขัดขวางการเข้าถึงสิทธิขั้นพื้นฐาน"

"การยกเว้นชั่วคราวไปทีละส่วนและการละเว้นแบบจำกัดนั้นยังไม่เพียงพอ การคว่ำบาตรที่ทำร้ายพลเรือนควรจะต้องถูกยกเลิก ไม่ใช่ถูกปรับปรุง" ซายาดินกล่าว

เรียบเรียงจาก
280,000 Syrian refugees estimated to return home since fall of Assad regime: UN refugee chief, AA, 18-02-2025
US, EU, UK: Lift Syria Sanctions Hindering Recovery, Human Right Watch, 18-02-2025