Skip to main content
sharethis
ระบบอ่านออกเสียงนี้ ใช้ฟังก์ชั่น Web Speech API / JavaScript ในเบราว์เซอร์

ตอนที่ 4 ของรายงานข่าวสืบสวนชุดพิเศษโดยสื่อ Play the Game เปิดโปงเครือข่ายพนันผิดกฎหมายที่สนับสนุน 50 ทีมฟุตบอลยุโรป ด้วยการใช้กลยุทธ์ซับซ้อนเพื่อปกปิดแหล่งที่มาของเงินและตัวตนที่แท้จริง นอกจากนี้บริษัทพนันเหล่านี้ยังมีประวัติเกี่ยวข้องกับการค้ามนุษย์และอาชญากรรม

เรื่องที่เกี่ยวข้อง

  • เปิดโปงเครือข่ายธุรกิจพนันออนไลน์ที่เชื่อมโยงกับอาชญากรรม โดยมีสโมสรฟุตบอลยุโรปกว่า 50 แห่งเข้าไปพัวพันโดยไม่รู้ตัว ด้วยการใช้กลยุทธ์ซับซ้อนเพื่อปกปิดแหล่งที่มาของเงินและตัวตนที่แท้จริง
  • เครือข่ายพนันเหล่านี้มักใช้เทคนิคต่างๆ เช่น การจ้างนายแบบและนางแบบมาแสดงเป็นผู้บริหาร การใช้บริษัท 'white label' เพื่อโฆษณาในประเทศที่การพนันถูกกฎหมาย และการเชื่อมโยงกับบริษัทที่มีประวัติเกี่ยวข้องกับการค้ามนุษย์และอาชญากรรม
  • ความล้มเหลวของหน่วยงานกำกับดูแลในการควบคุมธุรกิจพนันออนไลน์ ทำให้ต้องมีหน่วยงานกำกับดูแลระดับนานาชาติที่เชี่ยวชาญเฉพาะทาง เพื่อสกัดกั้นการแพร่ระบาดของอาชญากรรมข้ามชาติที่แฝงตัวมากับธุรกิจการพนัน

ถ้าทีมที่คุณเชียร์เป็นหนึ่งในมากกว่า 50 ทีมฟุตบอลยุโรป ที่ร่วมมือกับบริษัทพนันที่เป็นของ BOE, Rapoo, OG Global Access หรือ 978 Tech N.V. แสดงว่าทีมของคุณกำลังช่วยสนับสนุนธุรกิจพนันผิดกฎหมาย แต่คุณอาจไม่รู้ตัวเลย เพราะข้อตกลงพวกนี้ถูกซ่อนเร้นอย่างแนบเนียน


ที่มาภาพ: creativeart/freepik 

เมื่อวันที่ 5 ก.ค. 2022 Manchester City แชมป์ Premier League ได้แต่งตั้ง 8xBet เป็นพันธมิตรด้านการพนันในเอเชีย ข้อตกลงนี้ทำให้หลายคนแปลกใจ เพราะไม่เคยมีใครได้ยินชื่อ 8xBet มาก่อนเลย

แถลงการณ์ของ Manchester City ระบุว่า 8xBet ก่อตั้งขึ้นในปี 2018 แต่ความจริงแล้ว เว็บไซต์ 8xBet.com ถูกจดทะเบียนโดเมนเมื่อปี 2020 เท่านั้น และได้รับใบอนุญาตจาก 978 Tech N.V. ซึ่งเป็นบริษัทในประเทศคูราเซา ที่จดทะเบียนจัดตั้งเมื่อวันที่ 23 ก.พ. 2021

ข้อมูลที่ยุ่งเหยิงพวกนี้เป็นจุดเริ่มต้นที่ดีในการเปิดโปงแผนการซ่อนเร้นที่ตั้งใจทำโดยเครือข่ายบริษัทพนันและเจ้าของต่างๆ พวกเขาทำแบบนี้เพื่อไม่ให้ใครรู้ว่าธุรกิจผิดกฎหมายของพวกเขาคืออะไร ซึ่งกำลังรับพนันแบบผิดกฎหมายจากตลาดในเอเชียที่การพนันเป็นสิ่งต้องห้าม

เรื่องราวนี้นำเราไปสู่เส้นทางที่นางแบบปลอมตัวเป็นผู้บริหารแบรนด์การพนัน บริษัทตัวแทนที่จัดการข้อตกลงการสนับสนุนแกล้งลืมเกี่ยวกับลูกค้าของตน และจากการสืบสวนของ Play the Game พบกับเครือข่ายแบรนด์การพนันที่น่าสับสน ซึ่งเป็นของบริษัทที่ไม่ค่อยเป็นที่รู้จักในฟิลิปปินส์

เมื่อบริษัทพนันจ้างนายแบบและนางแบบรับบทผู้บริหาร


ภาพถ่ายหน้าจอจากวิดีโอประกาศความร่วมมือของ Leicester City ระหว่างผู้อำนวยการฝ่ายพาณิชย์ของสโมสร (ซ้าย) กำลังจับมือกับนายแบบที่รับบทเป็นผู้บริหารจากบริษัทพนัน (ขวา)

รายงานสืบสวนชิ้นนี้ของ Play the Game เริ่มเรื่องราวกับสโมสร Leicester City ของอังกฤษ และข้อตกลง 3 รายการที่พวกเขาทำกับแบรนด์การพนันที่มุ่งเน้นตลาดเอเชียในปี 2022 และ 2023

ในเดือน ส.ค. 2022 สโมสรได้จัดพิธีลงนามการเป็นผู้สนับสนุนที่สนาม King Power กับ JianNan Sports (หรือที่รู้จักในชื่อ JNTY) ไม่ถึงหนึ่งปีต่อมา ในวันที่ 7 เม.ย. 2023 Kaiyun ได้โพสต์วิดีโอรายละเอียดข้อตกลงการเป็นผู้สนับสนุนกับสโมสร และในวันที่ 24 พ.ค. 2022 OB Sports ได้เผยแพร่วิดีโอที่แสดงรายละเอียดการเป็นพันธมิตรกับ Leicester City

Play the Game เปิดเผยข้อมูลสำคัญว่า ภาพโฆษณาของข้อตกลงทั้ง 3 สัญญานี้ใช้นางแบบปลอมตัวเป็นผู้บริหารบริษัทพนัน โดยถ่ายทำทั้งหมดในวันเดียวกันช่วงเดือน ส.ค. 2022 ทำไมต้องใช้นางแบบ? เพราะพวกเขาต้องการปกปิดตัวตนของผู้บริหารตัวจริง เนื่องจากเชื่อมโยงกับธุรกิจพนันผิดกฎหมายและเครือข่ายอาชญากรรม

แดน บาร์เนตต์ (Dan Barnett) ผู้อำนวยการฝ่ายพาณิชย์ของ Leicester City ได้จับมือทำข้อตกลงกับ JiangNan Sports ในเดือน ส.ค. 2022 โดยมีตำนานของ Leicester City เอมิล เฮสกี้ (Emile Heskey) และผู้อำนวยการฝ่ายพัฒนาระดับโลกของ JangNan Sports 'วิลเลียม โรเบิร์ต' (William Robert) ยืนอยู่เคียงข้าง

'วิลเลียม โรเบิร์ต' เป็นบทบาทที่แสดงโดยนายแบบคนหึ่ง ส่วนนางแบบอีกคนที่ปรากฏตัวพร้อมกับ 'วิลเลียม โรเบิร์ต' ให้ข้อมูลว่า เธอได้สมัครงานนี้ผ่าน StarNow ซึ่งเป็นแพลตฟอร์มคัดเลือกนักแสดงออนไลน์ระดับโลก และได้รับค่าจ้างเป็นเงินสดในวันนั้น (Play the Game ตัดสินใจที่จะไม่เปิดเผยชื่อของนางแบบ)

นอกจาก JangNan Sports แล้ว นายแบบและนางแบบทั้งสองคนยังปรากฏในภาพจากวิดีโอของ OB Sports ที่เผยแพร่ในเดือนพ.ค. 2023 เช่นเดียวกับเฮสกี้ และบาร์เนตต์


ภาพถ่ายหน้าจอจากวิดีโอแสดงให้เห็นอดีตตำนานนักเตะ Leicester City และนางแบบอีกคนหนึ่งที่บริษัทพนันว่าจ้างมารับบทเป็นผู้บริหาร

ในวิดีโอจากเดือน เม.ย. 2023 เกี่ยวกับข้อตกลงกับ Kaiyun มีนางแบบหญิงอีกคนหนึ่งปรากฏอยู่ด้วย (ภาพถ่ายหน้าจอ)


ข้อตกลงกับ Kaiyun มีนางแบบหญิงอีกคนหนึ่งปรากฏอยู่ด้วย (ภาพถ่ายหน้าจอ)

เมื่อ Play the Game ติดต่อไปยังตัวแทนของนางแบบ 'Kaiyun' ตัวแทนกล่าวว่า "ฉันไม่อยากทำให้ใครมีปัญหา" แต่พวกเขายืนยันว่านางแบบของพวกเขาเคยทำงานร่วมกับนางแบบหญิงที่ปรากฏในภาพการทำข้อตกลงกับ JNTY/JiangNan Sports และการถ่ายทำเกิดขึ้นในวันเดียวกัน

ดูเหมือนว่า 'วิลเลียม โรเบิร์ต' จะเดินทางไปหลายที่ ชื่อนี้ยังถูกใช้เพื่อโปรโมทข้อตกลงระหว่างสโมสรฟุตบอลอิตาลี Juventus กับ OB Sports ด้วย แต่ครั้งนี้ใช้นายแบบคนละคน เขายังโปรโมทข้อตกลงของ Juventus กับ JNTY (JiangNan) อีกด้วย


ภาพถ่ายหน้าจอจากเว็บไซต์ของ OB Sports ที่ประกาศความร่วมมือกับยูเวนตุส แสดงนายแบบอีกคนหนึ่งที่ปลอมตัวเป็นผู้อำนวยการฝ่ายพัฒนาระดับโลกของ OB Sports ในชื่อ 'วิลเลียม โรเบิร์ต'

แนวทางนี้เคยถูกใช้มาก่อน เช่นกรณีของ ดีน ฮอว์คส์ (Dean Hawkes) ชาวอังกฤษที่อาศัยอยู่ในเซี่ยงไฮ้ ถูกใช้ในบทบาท 'ประธาน' ของ Yabo ใน 'พิธีลงนาม' กับ Manchester United, Bayern Munich, Leicester City และกับ 'แบรนด์แอมบาสเดอร์' สตีเวน เจอร์ราร์ด (Steven Gerrard) นายแบบอีกคน 'มาร์ติน โนวัค' (Martin Nowak) รับบทเดียวกันในข้อตกลงที่ Yabo ลงนามกับ AS Monaco และกับ Serie A

บริษัทนายหน้าปฏิเสธที่จะพูดถึงข้อตกลง


ในเดือน ก.ย. 2023 รอนติแกน เฮ (Rontigan He) ผู้บริหาร Hashtage Sport บริษัทนายหน้าที่ทำธุรกิจกับบริษัทพนันนออนไลน์ เดินทางโดยเครื่องบินร่วมกับสมาคมฟุตบอลแห่งเวลส์ ในฐานะส่วนหนึ่งของความร่วมมืออย่างต่อเนื่องระหว่าง Hashtage Sport และ BOB Sports (ภาพถ่ายหน้าจอจาก X)

จริงๆ แล้วเรื่องที่ไม่ค่อยมีใครพูดถึงก็คือ สัญญาระหว่างทีมฟุตบอลกับบริษัทพนันส่วนใหญ่มีบริษัทตัวกลางหรือเอเจนซี่คอยจัดการให้ พวกเอเจนซี่เหล่านี้มักชอบโฆษณาผลงานของตัวเองบนเว็บไซต์และโซเชียลมีเดียว่าได้เป็นผู้จัดการดีลเหล่านี้

แต่พอมีคนเริ่มถามคำถามเกี่ยวกับข้อตกลงเหล่านี้ ทุกคนกลับเงียบกริบ และมักมีการลบวิดีโอโฆษณาออกไปด้วย นี่แสดงให้เห็นชัดว่าเอเจนซี่ที่เป็นนายหน้าพวกนี้รู้ดีว่าสิ่งที่ตัวเองทำนั้นมีอะไรไม่ชอบมาพากล

เอเจนซี่ที่มีชื่อเสียงมากที่สุดแห่งหนึ่งคือ Hashtage Sport ซึ่งตั้งอยู่ในเมืองเบอร์มิงแฮม ซึ่งเป็นเมืองเดียวกับที่คณะกรรมการการพนันแห่งสหราชอาณาจักร (British Gambling Commission) ตั้งอยู่ รอนติแกน เฮ (Rontigan He) ซีอีโอของ Hashtage Sport เป็นคนที่ทำงานในข้อตกลงกับ Leicester City ที่เราพูดถึงข้างต้น หลังจากที่เขาเคยทำงานกับ Aston Villa มา 6 ปี โดยไต่เต้าจากตำแหน่งเจ้าหน้าที่ตลาดเอเชียขึ้นมาเป็นเจ้าหน้าที่ธุรกิจต่างประเทศ

Hashtage Sport ได้เป็นนายหน้าในการทำข้อตกลงมากมายระหว่างสโมสรฟุตบอลกับแบรนด์การพนันต่าง ๆ เช่น K8, BOB Sports, OB Sports, Tianbo และอื่นๆ ตามรายละเอียดในตารางด้านล่าง แบรนด์การพนันเหล่านี้หลายแห่งมุ่งเป้าไปที่ประเทศในเอเชียซึ่งการพนันเป็นสิ่งผิดกฎหมาย

ตาราง: ข้อตกลงระหว่างฟุตบอลยุโรปกับแบรนด์การพนันที่มุ่งเน้นตลาดเอเชียโดยมี Hashtage Sport เป็นนายหน้า

รอนติแกน เฮ ปฏิเสธที่จะตอบคำถามจาก Play the Game เกี่ยวกับเจ้าของแบรนด์การพนันที่ระบุในตารางข้างต้น

"น่าเสียดายที่เราไม่ได้ทำธุรกิจกับแบรนด์การพนันเหล่านั้นอีกต่อไป ดังนั้นผมจึงไม่สามารถให้ข้อมูลที่คุณต้องการได้" เขาตอบคำถามของ Play the Game เมื่อวันที่ 16 พ.ย. 2023

ดูเหมือนว่า Hashtage Sport ไม่ได้เก็บบันทึกใดๆ ที่อาจช่วยตอบคำถามของ Play the Game ซีอีโอของ Hashtage Sport ก็ไม่ได้เปิดประตูต้อนรับเช่นกันเมื่อ Play the Game ไปที่ที่อยู่จดทะเบียนของบริษัทหลังจากที่บริษัทไม่ตอบคำถามเพิ่มเติม ที่อยู่ดังกล่าวปรากฏว่าเป็นอาคารอพาร์ตเมนต์ที่อยู่อาศัย

แม้จะมีหลายบริษัท แต่มีเจ้าของที่แท้จริงเพียงไม่กี่ราย

กลับมาที่กรณีลึกลับของ 8xBet พันธมิตรด้านการพนันในเอเชียล่าสุดของ Manchester City

อีกหนึ่งเอเจนซี่ Bear Faced Talent เป็นบริษัทนายหน้าในข้อตกลง โดยให้อดีตนักฟุตบอลทีมชาติอังกฤษ เท็ดดี้ เชอริงแฮม (Teddy Sheringham) มาเป็นแบรนด์แอมบาสเดอร์ให้กับ 8xBet มาเป็นเวลากว่าหนึ่งปีแล้วที่เอเจนซี่ปฏิเสธที่จะตอบคำถามเกี่ยวกับข้อตกลงนี้ และตอนนี้ได้ลบร่องรอยทั้งหมดออกจากโซเชียลมีเดียของพวกเขา การโทรศัพท์ครั้งล่าสุดส่งผลให้ Bear Faced Talent วางสายในระหว่างการสนทนากับ Play the Game


ภาพหน้าจอย้อนหลังจาก the internet archive Wayback Machine ก่อนที่ เวย์น รูนี่ย์ (Wayne Rooney) ได้ลบประกาศเกี่ยวกับการแต่งตั้งเขาเป็นแบรนด์แอมบาสเดอร์ของ Kaiyun ออกจากเว็บไซต์ทางการของเขา

ในทำนองเดียวกัน อดีตนักฟุตบอลทีมชาติอังกฤษอีกคนหนึ่ง เวย์น รูนี่ย์ (Wayne Rooney) ได้ลบประกาศเกี่ยวกับการแต่งตั้งเขาเป็นแบรนด์แอมบาสเดอร์ของ Kaiyun ออกจากเว็บไซต์ทางการของเขา พอล สเตรทฟอร์ด (Paul Stretford) เอเจนต์ของรูนี่ย์ ก็ปฏิเสธที่จะตอบคำถามเกี่ยวกับข้อตกลงนี้เช่นกัน

ภาพที่เอเจนซี่การตลาดพยายามสร้างคือ บริษัทพนันจากเอเชียอย่าง 8xBet เป็นแค่ธุรกิจใหม่ที่เพิ่งเข้ามาในตลาด แต่ความจริงแล้ว แบรนด์พนันพวกนี้หลายแห่งเชื่อมโยงกันและมักมีเจ้าของตัวจริงคนเดียวกัน

เจ้าของพวกนี้ดูเหมือนจะทำตัวเหมือนไฮดรา (Hydra) [1] นั่นคือ เมื่อตัดหัวไฮดราไปหนึ่งหัว ก็จะงอกขึ้นมาใหม่อีกสองหัว เช่นเดียวกัน เมื่อกำจัดแบรนด์พนันผิดกฎหมายไปหนึ่งแบรนด์ ก็จะมีแบรนด์ใหม่ผุดขึ้นมาแทนที่ทันที การปิดบริษัทที่บริหารแบรนด์พนันผิดกฎหมายไปหนึ่งบริษัท ก็จะมีอีกสองบริษัทเข้ามาทำหน้าที่แทน

นี่คือเหตุผลที่เอเจนซี่การตลาดไม่อยากพูดถึงข้อตกลงพวกนี้ เพราะการจัดการข้อตกลงเหล่านี้ ทำให้พวกเขามีความผิดฐานรับเงินเพื่อช่วยเหลือธุรกิจพนันผิดกฎหมายและช่วยฟอกเงินที่ได้มาจากกิจกรรมผิดกฎหมาย

ไฮดราในอุตสาหกรรมพนันออนไลน์

มาดูให้ลึกซึ้งขึ้นว่าพวก "ไฮดรา" ในวงการพนันมีหน้าตาอย่างไร เมื่อนักวิจัยวิเคราะห์โค้ดของเว็บไซต์ 8xBet พบว่ามันเป็นส่วนหนึ่งของเครือข่ายบริษัทพนันที่เริ่มทุ่มเงินสนับสนุนฟุตบอลยุโรปหลังจากช่วงโควิด-19 เว็บไซต์ของแบรนด์พนันทั้งหมดเหล่านี้มีหน้าตาเหมือนกัน ประกอบด้วย

- 333.com (หรือที่รู้จักในชื่อ 3339393 และ 939360)
- 678.hk (แบรนด์พนันพันธมิตรของ AS Roma)
- 6686 (แบรนด์พนันพันธมิตรของ Leicester City, Wolverhampton Wanderers, VfL Wolfsburg, Lazio, AS Monaco และอื่นๆ)
- 8868 (ซึ่งอ้างว่ามีความร่วมมือกับหลายสโมสร)
- 1919 (นี่คือปีที่เกิดเหตุอื้อฉาวการล็อคผลการแข่งขันของทีมเบสบอล Chicago White Sox)
- 皇冠 (แปลว่า 'มงกุฎ' หรือ 'มงกุฎจักรพรรดิ')
- 1717 (เลข 'เทวดา')
- 2121 (แบรนด์พนันพันธมิตรของ Torino)

จากการสืบสวนของ Play the Game และการตรวจสอบเบอร์โทรศัพท์ฝ่ายบริการลูกค้าบนเว็บไซต์ต่างๆ พบว่าบริษัทที่อยู่เบื้องหลังแบรนด์พนันเหล่านี้ตั้งอยู่ในฟิลิปปินส์ แต่ไม่พบใบอนุญาตการพนันบนเว็บไซต์ใดเลย รวมถึงเว็บไซต์ของ 8xBet ด้วย

อีกเบาะแสเรื่องความเป็นเจ้าของคือ 8xBet ได้พยายามจดทะเบียนเครื่องหมายการค้าในสหรัฐฯ ผ่านบริษัท 978 Tech N.V. บริษัทนี้เคยถือใบอนุญาตย่อยผ่าน Antillephone ซึ่งเป็นหนึ่งในบริษัทที่ถือใบอนุญาต 'หลัก' 4 รายของประเทศคูราเซา ผู้ถือใบอนุญาต 'หลัก' ของคูราเซาสามารถออกใบอนุญาตย่อยให้กับแบรนด์การพนันต่างประเทศได้

ตามกฎแล้ว ผู้ได้รับใบอนุญาตย่อยต้องแสดงตราประทับที่คลิกได้บนเว็บไซต์ ซึ่งจะพาผู้ใช้ไปยังหน้าตรวจสอบที่จะบอกว่าเว็บไซต์นั้นได้รับอนุญาตถูกต้องหรือไม่ แต่ 8xBet.com ไม่ได้แสดงตราประทับนี้ และแบรนด์การพนันอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องก็ไม่ได้แสดงเช่นกัน

ในเดือน ก.ย. 2022 เว็บไซต์ 8xBet.asia เคยแสดงตราประทับรับรองความถูกต้อง แต่ตอนนี้ตราประทับนั้นหายไปแล้ว เมื่อใช้ลิงก์ไปยัง Antillephone ในปัจจุบัน จะพบเว็บไซต์ของ 8xBet และ 978Bet รวม 43 เว็บไซต์ แต่ไม่มีเว็บไซต์ไหนเลยที่แสดงตราประทับนั้น

ที่หน้าตรวจสอบมีข้อความเขียนว่า 'หากต้องการตรวจสอบสถานะปัจจุบัน โปรดรีเฟรชหน้าเว็บต้นทางและคลิกที่ตราประทับอีกครั้ง' แต่เมื่อไม่มีเว็บไซต์ไหนในทั้ง 43 เว็บไซต์แสดงตราประทับเลย ก็เป็นไปไม่ได้ที่จะตรวจสอบว่าใบอนุญาตยังถูกต้องอยู่หรือไม่ บางทีนี่อาจเป็นสิ่งที่พวกเขาตั้งใจให้เกิดขึ้น

'BOE United Technology Corporation' อีกหนึ่งไฮดรา

เว็บไซต์พนันหลายแห่งที่เราพูดถึงนี้โฆษณาตัวเองด้วยถ่ายทอดฟุตบอลสดแบบละเมิดลิขสิทธิ์ บริษัทใหม่ในวงการอย่าง Kaiyun ก็ทำแบบเดียวกัน แถมยังใช้เนื้อหาลามกอนาจารในการดึงดูดลูกค้าอีกด้วย

คนอาจคิดว่า Kaiyun เป็นแค่บริษัทใหม่ที่เห็นโอกาสทำเงินจากความนิยมฟุตบอลยุโรปในเอเชีย แต่ความจริงแล้ว มันเป็นส่วนหนึ่งของเครือข่ายเว็บพนันผิดกฎหมายที่เชื่อมโยงกับกลุ่มอาชญากร

จากข้อมูลในฐานข้อมูลเครื่องหมายการค้าขององค์การทรัพย์สินทางปัญญาโลก (WIPO) เปิดเผยว่า Kaiyun เป็นของบริษัท BOE United Technology Corporation ที่ตั้งอยู่ในฟิลิปปินส์ บริษัทนี้เป็นเจ้าของแบรนด์พนันถึง 26 แบรนด์ โดยหลายแบรนด์ทุ่มเงินสนับสนุนทีมฟุตบอลยุโรป

TGP Europe ยื่นมือเข้าช่วย

5 แบรนด์การพนันของ BOE ได้จับมือกับบริษัท The Gaming Platform (TGP) Europe เพื่อสร้างเว็บไซต์ที่เจาะตลาดอังกฤษ TGP Europe คือตัวเชื่อมที่หายไประหว่างบริษัทพนันผิดกฎหมายที่หากินในเอเชียที่การพนันถูกห้าม กับเครือข่ายองค์กรอาชญากรรม

TGP Europe มีใบอนุญาตจากคณะกรรมการการพนันแห่งสหราชอาณาจักร แต่ไม่ได้มีเว็บพนันเป็นของตัวเอง จากสำนักงานเล็กๆ เหนือร้านพนันบนเกาะแมน บริษัทนี้มีข้อตกลงแบบ 'white label' [2] เพื่อดูแลเว็บไซต์ในอังกฤษให้กับแบรนด์พนัน 18 แบรนด์ ซึ่งหลายแห่งมุ่งเน้นตลาดเอเชียและสนับสนุนทีมฟุตบอล

ข้อตกลง 'white label' คือการที่ผู้ถือใบอนุญาตในประเทศหนึ่ง (เช่น อังกฤษ) ดำเนินการเว็บไซต์ให้กับแบรนด์พนันต่างประเทศ พูดง่ายๆ คือการให้เช่าใบอนุญาตแก่แบรนด์พนันต่างประเทศ สิ่งสำคัญคือ การมีเว็บไซต์ในอังกฤษทำให้แบรนด์ต่างประเทศสามารถโฆษณาในตลาดอังกฤษได้อย่าง "ถูกกฎหมาย"

สำหรับแบรนด์ที่มุ่งเป้าตลาดเอเชีย พวกเขาไม่สนใจเลยว่าเว็บไซต์ในอังกฤษจะมีลูกค้าชาวอังกฤษหรือไม่ สิ่งที่พวกเขาต้องการคือ สามารถโฆษณาในตลาดอังกฤษได้ 'อย่างถูกกฎหมาย' ซึ่งทำให้พวกเขาสามารถสนับสนุนทีมฟุตบอลใน Premier League และติดป้ายโฆษณาในสนามได้

เมื่อมีการถ่ายทอดสด Premier League ไปยังเอเชีย โฆษณาเหล่านี้จะปรากฏให้ผู้ชมเอเชียได้เห็น และที่สำคัญคือ ลิงก์ในโฆษณามักไม่ได้พาไปยังเว็บไซต์ที่ทำเพื่อตลาดอังกฤษ แต่กลับพาไปยังเว็บไซต์ที่มุ่งเป้าประเทศในเอเชียที่การพนันเป็นสิ่งผิดกฎหมาย

8xBet ใช้ TGP Europe เพื่อโฆษณาตัวเองให้แฟนบอลเอเชียเห็นผ่านการสนับสนุนทีมและโฆษณาในฟุตบอลอังกฤษ แบรนด์พนันอื่นๆ ก็ทำแบบเดียวกัน เช่น Jiangnan Sports (JNTY) ที่สนับสนุน Leicester City และ Juventus และ Kaiyun ที่สนับสนุน Chelsea, Leicester City และ Nottingham Forest

JiangNan/JNTY เป็นของบริษัท Rapoo Pro Technology Corporation ซึ่งเป็นเจ้าของ OB Sports ด้วย และมีสำนักงานใหญ่ในฟิลิปปินส์เช่นกัน น่าสนใจที่เว็บไซต์ของบริษัทระบุชัดว่าให้บริการเฉพาะในจีนแผ่นดินใหญ่เท่านั้น ทั้งที่การพนันในจีนถูกห้ามมาตั้งแต่ปี 1949

หลักฐานชี้ว่า JiangNan/JNTY, OB Sports และ Rapoo มีความเชื่อมโยงกับแบรนด์การพนัน 26 แบรนด์ของ BOE United Technology มีลิงก์ไปยังเวอร์ชันเดสก์ท็อปบนเว็บไซต์ JNTY และเมื่อคลิกลิงก์นั้น จะถูกนำไปยัง Kaiyun ซึ่งเป็นของ BOE


ภาพถ่ายหน้าจอแสดงให้เห็นว่าเว็บไซต์ของ JiangNan Sports ระบุว่าให้บริการเฉพาะลูกค้าในจีนแผ่นดินใหญ่เท่านั้น ซึ่งการพนันถูกห้ามตั้งแต่ปี 1949

มีหลักฐานชัดเจนว่าแบรนด์พนันเหล่านี้เชื่อมโยงกับองค์กรอาชญากรรม เมื่อเข้าไปที่หน้าอินสตาแกรมของ OB Sports จะถูกนำไปยัง Yabo ซึ่งเป็นธุรกิจพนันผิดกฎหมายขนาดใหญ่ที่ตำรวจจีนทลายเครือข่ายในปี 2021

เว็บไซต์ในอังกฤษของ Yabo ก็ใช้ข้อตกลง 'white label' กับ TGP Europe เหมือนกัน ปัจจุบันเว็บไซต์นี้จะพาไปยัง BetVision ซึ่งเป็นเว็บไซต์ของคนไทยและถูกระบุเป็นโดเมนหลักของ TGP Europe ในหน้าใบอนุญาตของคณะกรรมการการพนัน แม้เว็บไซต์ของ TGP เองจะยืนยันว่าไม่ได้เป็นเจ้าของ BetVision ก็ตาม

บริษัท 'white label' ที่ช่วยให้แบรนด์พนันสามารถโฆษณาถึงลูกค้าเอเชียผ่านฟุตบอลยุโรปนั้น เป็นเครื่องมือสำคัญสำหรับอาชญากรที่ต้องการฟอกเงิน และดูเหมือนว่า TGP Europe จะทำหน้าที่นี้อยู่

ความเชื่อมโยงระหว่างแบรนด์การพนันและอาชญากรรมในจีน

แบรนด์พนันมากกว่า 10 แบรนด์ที่ BOE United Technology เป็นเจ้าของในปัจจุบัน เคยเป็นของบริษัทชื่อ Tianyu Technology ซึ่งมีประวัติเชื่อมโยงกับอาชญากรรมในจีน

ในปี 2021 ตำรวจจีนทลายเครือข่ายตัวแทนกว่า 80,000 คนที่รับพนันผิดกฎหมายในจีน เครือข่ายนี้มีลูกค้าถึง 5.6 ล้านคน และทำกำไรมหาศาลกว่า 100,000 ล้านหยวน (ประมาณ 15.6 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ) ในปฏิบัติการครั้งนี้ มีผู้ถูกจับกุมเกือบ 5,000 คน

ใครคือผู้อยู่เบื้องหลังธุรกิจพนันขนาดใหญ่นี้? คำตอบคือ Yabo นั่นเอง หลังจากพบว่า Tianyu เป็นเจ้าของ Yabo ทางการฟิลิปปินส์ (PAGCOR) [3] ก็ได้เพิกถอนใบอนุญาตของ Tianyu ในฐานะผู้ให้บริการ แบรนด์พนัน Yabo นี้เคยทุ่มเงินสนับสนุน Manchester United, Bayern Munich, การแข่งขัน Serie A ของอิตาลี, สมาคมฟุตบอลอาร์เจนตินา และอื่นๆ อีกมากมาย

แหล่งข่าวเคยยืนยันว่า 'ราชาจัดทริปพนันมาเก๊า' อัลวิน เฉา (Alvin Chau) และกลุ่ม SunCity ของเขามีผลประโยชน์ใน Yabo เฉาเป็นอดีตลูกน้องของหัวหน้าแก๊งมาเฟียจีน 14k และเคยเป็นที่รู้จักในฐานะเจ้าพ่อวงการพนันมาเก๊า จนกระทั่งถูกจับในเดือน พ.ย. 2021 หลังการสืบสวนคดี Yabo ต่อมาเขาถูกตัดสินว่ามีความผิดฐานเกี่ยวกับการพนันผิดกฎหมายในจีนและถูกจำคุก 18 ปี

SunCity ยังมีความเชื่อมโยงกับ TGP Europe ซึ่งเป็นบริษัทที่ช่วยให้ Yabo และแบรนด์พนันของ BOE และ Rapoo สามารถโฆษณาผ่านฟุตบอลในอังกฤษได้ หลังจากเฉาถูกจับ แบรนด์บางส่วนของ Tianyu เช่น HTH และ Leyu ก็ถูกโอนไปเป็นของ BOE

ความเชื่อมโยงระหว่าง BOE, Kaiyun และ Yabo เห็นได้ชัดจากข่าวประชาสัมพันธ์เดือน ธ.ค. 2022 ที่ยังหาอ่านได้ใน LinkedIn ซึ่งระบุว่า "ผลกระทบจากการเบี่ยงเบนของ Kaiyun Sports จะช่วยให้ Yabo Group หลบเลี่ยงข้อจำกัดที่อาจเกิดขึ้นจากกฎระเบียบต่อต้านการผูกขาดระหว่างประเทศ"

Fun88 กับประวัติหารทำผิดกฎหมาย


ภาพหน้าจอเว็บไซต์ Fun88.com

อีกหนึ่งบริษัทพนันที่มีประวัติผิดกฎหมายชัดเจนคือ Fun88 แต่ก็ยังคงอุดหนุนทีมฟุตบอลในอังกฤษอยู่ Fun88 เป็นของ OG Global Access ได้สนับสนุน Tottenham Hotspur มานานถึงสิบปี และในเดือนมิ.ย. 2023 ยังทำข้อตกลงใหม่เป็นพันธมิตรการพนันในเอเชียของ Newcastle United อีกด้วย

ในปี 2018 เจ้าหน้าที่เวียดนามทลายวงการพนันที่ใช้ Fun88 และเว็บไซต์อื่นอีก 2 แห่งในการรับพนันผิดกฎหมายในเวียดนาม ล่าสุด Fun88 ถูกแบนในอินเดียเพราะมุ่งเป้าหาลูกค้าชาวอินเดียอย่างผิดกฎหมาย แต่น่าแปลกที่ Fun88.com ยังคงเปลี่ยนเส้นทางไปยังเว็บไซต์อินเดียเมื่อเข้าผ่าน VPN เกือบทุกแห่ง และดูเหมือนเว็บไซต์อินเดียของพวกเขายังเปิดให้บริการอยู่

Fun88 มีประวัติเกี่ยวข้องกับธุรกิจผิดกฎหมายมานานกว่าสิบปีที่เป็นพันธมิตรกับ Tottenham Hotspur บนเว็บไซต์เอเชียที่อวดอ้างความร่วมมือกับ Tottenham Hotspur และ Newcastle United อย่างภาคภูมิใจนั้น ชื่อจริงของบริษัทถูกเขียนเป็นตัวอักษรจีน 乐天堂(FUN) ซึ่งแปลว่า 'สวรรค์แห่งความสุข'

ในปี 2010 ตำรวจจีนจับกุมหวัง เทียนเป่า (汪天宝) ข้อหาเป็นนายหน้าหาลูกค้าชาวจีนให้กับเครือข่ายพนันแฮปปี้พาราไดซ์ (乐天堂) ซึ่งรายงานข่าวระบุว่าเทียนเป่าทำงานเป็นตัวแทนชักชวนคนไปใช้บริการโดเมนของ Fun88

แต่สิ่งที่น่าสนใจคือ แม้จะจับกุมหวังได้แล้ว ตำรวจในมณฑลเจียงซูพบว่ายังมีเงินโอนไหลเข้าบัญชีของเขาอยู่ แสดงให้เห็นว่าการจับกุมไม่มีผลกระทบต่อธุรกิจพนันเลย ดูเหมือนว่าการเล่นกับชื่อของหวังยังคงเป็นเรื่องที่พวกเขาทำอยู่ อาจเป็นการท้าทายเจ้าหน้าที่ตำรวจและหน่วยงานกำกับดูแลที่พยายามปราบปรามการพนันผิดกฎหมายในจีน หรืออาจเป็นการเล่นคำกับชื่อของบริษัท "Tianyu Technology" อดีตเจ้าของ Yabo

เว็บไซต์ของ Tianbo Sports ระบุว่าสนับสนุนทีมฟุตบอลหลายทีมในลีกยุโรปทั้ง Premier League, Bundesliga, La Liga และ Serie A รวมถึง Leicester City และ Juventus นี่แสดงให้เห็นความเชื่อมโยงระหว่าง Tianbo กับ JiangNan, JNTY, 6686, OB Sports และ eKings ซึ่งทั้งหมดนี้สนับสนุนทั้งสองสโมสรในข้อตกลงที่จัดการโดย Hashtage Sport โดยบางส่วนได้รับการโปรโมทผ่าน TGP Europe

ข้อกล่าวหาเรื่องการลักพาตัวและการค้ามนุษย์


เว็บไซต์พนันที่มุ่งเน้นสหราชอาณาจักรของ BK8 ซึ่งดำเนินการโดย TGP Europe เช่นกัน ระบุว่าเป็นของ Black Hawk Technology บริษัทที่ตั้งอยู่ในเมืองสีหนุวิลล์ ประเทศกัมพูชา

เบื้องหลังเว็บไซต์พนันออนไลน์ BK8 ที่มุ่งเป้าหมายไปยังตลาดสหราชอาณาจักร พบว่ามีความเชื่อมโยงกับบริษัท TGP Europe และ Black Hawk Technology ซึ่งมีสำนักงานตั้งอยู่ในเมืองสีหนุวิลล์ (Sihanoukville) ประเทศกัมพูชา

"สีหนุวิลล์ คือเมืองแห่งการหลอกลวงออนไลน์และคาสิโนผิดกฎหมาย พื้นที่อันตรายที่อาชญากรใช้เป็นแหล่งปฏิบัติการ ที่นี่มีการล่อลวงผู้คนด้วยสองวิธี หนึ่ง ด้วยการหลอกว่ามีงานทำ สอง การลักพาตัวบังคับทำงาน ครอบครัวของเหยื่อต้องจ่ายค่าไถ่เพื่อช่วยปลดปล่อย และหากเหยื่อทำงานไม่บรรลุเป้าหมายที่กำหนด พวกเขาอาจถูกทรมาน

PAGCOR ยืนยันว่าทั้งบริษัท Tianyu และ BOE United Technology เคยร่วมงานกับบริษัท Inniweb Technology Inc. โดยมีความเชื่อว่า Inniweb มีความสัมพันธ์อย่างใกล้ชิดกับ Xionwei Technologies ซึ่งถูกกล่าวหาว่ามีส่วนพัวพันในการกระทำอันเป็นการลักพาตัวและค้ามนุษย์

ข้อกล่าวหาเกี่ยวกับการลักพาตัวและการค้ามนุษย์ถูกบันทึกไว้ในรายงานฉบับหนา 120 หน้า เมื่อปี 2023 ซึ่งได้ถูกนำเสนอต่อรัฐสภาฟิลิปปินส์

อย่างไรก็ตาม ยังคงมีข้อสงสัยว่า PAGCOR มีความตั้งใจอย่างแท้จริงในการตัดความเชื่อมโยงระหว่างอาชญากรรม การพนัน และการค้ามนุษย์หรือไม่ โดยในการปรับปรุงรายชื่อใบอนุญาตเมื่อวันที่ 15 มกราคม 2024 PAGCOR ได้ออกใบอนุญาตชั่วคราวให้กับบริษัทหลายแห่งซึ่งเป็นที่ทราบกันว่ามีความเกี่ยวข้องกับการค้ามนุษย์เช่นกัน

การถอนใบอนุญาตที่ทำให้อาชญากรสั่นสะเทือน

หลังจากได้รับคำถามจาก Play the Game ทำให้ PAGCOR ดำเนินการเปลี่ยนแปลงในการแก้ไขรายชื่อใบอนุญาตการพนันเมื่อวันที่ 15 ม.ค. 2024 โดยยกเลิกใบอนุญาตของ BOE United Technology, OG Global Access และ Rapoo Pro Technology

ก่อนหน้านี้ ทั้งสามบริษัทได้รับการกำกับดูแลเพียงในฐานะ 'ผู้ให้บริการ' ในอุตสาหกรรมการพนันเท่านั้น ซึ่งตามที่วิดีโออธิบาย หมายความว่าพวกเขามีสิทธิเพียงให้บริการแก่บริษัทที่มีใบอนุญาตการพนันอยู่แล้ว

แบรนด์การพนันทั้ง 26 แบรนด์ของ BOE United Technology มีส่วนท้ายหน้าเว็บเหมือนกัน โดยอ้างว่าได้รับใบอนุญาตจากหน่วยงานการพนันของมอลตาและคณะกรรมการบริการทางการเงินของหมู่เกาะบริติชเวอร์จิน (BVI) อย่างไรก็ตาม ทั้งสององค์กรนี้เคยยืนยันแล้วว่าไม่มีแบรนด์ใดของ BOE United Technology ได้รับใบอนุญาตจากพวกเขาเลย

Fun88 เป็นบริษัทการพนันที่สนับสนุนสโมสร Tottenham Hotspur และ Newcastle United เมื่อค้นหาด้วยตัวอักษรจีนผ่าน VPN จะพบเว็บไซต์สองแห่งที่อ้างว่าเป็นของ OG Global Access และได้รับใบอนุญาตจาก e-Gambling Montenegro

แต่ความจริงคือ e-Gambling Montenegro ถูกปิดในปี 2023 เนื่องจากออกใบอนุญาตปลอม แม้กระนั้น ใบอนุญาตของ Fun88 กลับยังคงระบุว่า "มีผล" จนถึงเดือน ต.ค. 2023

การอัปเดตรายชื่อของ PAGCOR ได้เปิดโปงกลยุทธ์การซ่อนเร้นนี้ และชี้ให้เห็นปัญหาใหญ่หลวง กล่าวคือ มีสโมสรฟุตบอลยุโรปมากกว่า 50 แห่งที่มีสัญญากับแบรนด์การพนันที่มีความเชื่อมโยงกับอาชญากรรม

นอกจากตัวสโมสรแล้ว เอเจนซี่ที่เป็นนายหน้าจัดการสัญญา และบริษัทที่รับเงินโฆษณาจากแบรนด์เหล่านี้ ก็มีส่วนร่วมในการส่งเสริมการพนันผิดกฎหมายด้วยเช่นกัน

การเปลี่ยนแปลงภูมิทัศน์ของอาชญากรรม

เจเรมี ดักลาส จาก UNODC ระบุว่า อาชญากรได้สร้างระบบนิเวศทางการเงินที่ซับซ้อนและแยบยล โดยใช้เทคโนโลยีเพื่อปกปิดการเคลื่อนย้ายเงิน กลยุทธ์หลักคือการสร้างโครงสร้างธุรกิจที่คลุมเครือ เพื่อกันไม่ให้ตรวจสอบแหล่งที่มาของเงินและตัวตนที่แท้จริงของผู้กระทำผิด

"เศรษฐกิจใต้ดิน" นี้อาศัยนวัตกรรมทางเทคโนโลยีการเงิน โดยเฉพาะคาสิโนออนไลน์และแพลตฟอร์มคริปโต ซึ่งช่วยให้อาชญากรสามารถทำธุรกรรมได้อย่างรวดเร็วและยากต่อการตรวจจับ

หน่วยงานกำกับดูแลท้องถิ่นล้าหลังและดูเหมือนจะขาดความจริงจัง บางครั้งอาจมีส่วนสนับสนุนระบบนี้โดยปริยาย

ตัวอย่างเช่น คณะกรรมการการพนันแห่งอังกฤษยังคงเพิกเฉยต่อการตรวจสอบบริษัทอย่าง TGP Europe ซึ่งได้รับประโยชน์จากการพนันผิดกฎหมาย

Antillephone ได้ออกใบอนุญาตให้กับ 43 เว็บไซต์ของ 8xBet ซึ่งมีความเชื่อมโยงกับอาชญากรรม แม้ทุกฝ่ายจะรู้ถึงความเสี่ยง แต่กลับทำเป็นไม่รู้ไม่ชี้

หากดูผิวเผิน การระงับใบอนุญาตของ PAGCOR อาจดูเหมือนความพยายามในการจัดระเบียบ แต่ความจริงคือ บริษัทใหม่ก็พร้อมจะโผล่ขึ้นมาทันที ราวกับเล่นเกมตีตุ่นที่ไร้ที่สิ้นสุด

เรื่องน่าตกใจคือ มีสโมสรฟุตบอลยุโรปกว่า 50 แห่งที่ยอมเข้าไปพัวพันกับธุรกิจเถื่อนนี้ โดยเฉพาะหลังช่วงโควิด-19 ที่รายได้หดหาย พวกเขาจึงยอมพึ่งพารายได้จากแหล่งเสี่ยงนี้

ปัญหาอยู่ที่หน่วยงานกำกับดูแลต่างๆ มักคิดแค่เรื่องค่าธรรมเนียมและภาษี โดยไม่สนใจผลกระทบที่แท้จริง พวกเขามักหาที่หลบภาษีตามเกาะเล็กๆ ซึ่งมักผ่อนปรนกฎเกณฑ์

ทางออกเดียวคือต้องมีหน่วยงานกำกับดูแลระดับนานาชาติที่มีความเชี่ยวชาญเฉพาะทาง เพื่อสกัดกั้นการแพร่ระบาดของอาชญากรรมข้ามชาติที่แฝงตัวมากับธุรกิจการพนัน.

เชิงอรรถ
[1] Hydra หรือที่รู้จักในชื่อ "ไฮดราแห่งเลอร์นา" (Lernaean Hydra) เป็นงูยักษ์หลายหัวในเทวตำนานกรีก ซึ่งปรากฏในตำนานของเฮอร์คิวลีส (Hercules) เป็นหนึ่งในสิบสองภารกิจที่เขาต้องเผชิญ ตามตำนานเล่าว่า ไฮดรามีหัวจำนวนมาก และหากตัดหัวหนึ่งออก หัวใหม่สองหัวจะงอกขึ้นมาแทนที่ มันถูกเลี้ยงโดยเทพีเฮรา (Hera) เพื่อทดสอบความแข็งแกร่งของเฮอร์คิวลีส ซึ่งสุดท้ายเขาสามารถสังหารมันได้โดยตัดหัวและเผาคอด้วยไฟเพื่อป้องกันการงอกใหม่
[2] "white label" หมายถึง ข้อตกลงทางธุรกิจที่บริษัทหนึ่ง (ผู้ให้บริการ white label) สร้างผลิตภัณฑ์หรือบริการที่สมบูรณ์แล้วอนุญาตให้บริษัทอื่นติดแบรนด์ของตนเองและขายเสมือนเป็นผลิตภัณฑ์ของตน ในบริบทของการพนัน หมายถึงการที่บริษัทที่มีใบอนุญาตในประเทศหนึ่ง (เช่น อังกฤษ) "ให้เช่า" ใบอนุญาตและโครงสร้างพื้นฐานของเว็บไซต์แก่แบรนด์การพนันจากต่างประเทศ ทำให้แบรนด์นั้นสามารถดำเนินการภายใต้ร่มใบอนุญาตที่ถูกกฎหมาย แม้ว่าส่วนใหญ่ของธุรกิจอาจดำเนินการในตลาดที่การพนันถูกจำกัดหรือผิดกฎหมาย ระบบนี้ช่วยให้บริษัทพนันที่ไม่มีใบอนุญาตสามารถแสดงตัวว่ามีความถูกต้องตามกฎหมายบางส่วน และสามารถใช้เป็นช่องทางในการฟอกเงินจากกิจกรรมผิดกฎหมายได้
[3] PAGCOR PAGCOR หรือ Philippine Amusement and Gaming Corporation เป็นหน่วยงานที่รัฐบาลฟิลิปปินส์เป็นเจ้าของและควบคุมอย่างเต็มรูปแบบ อยู่ภายใต้สำนักประธานาธิบดีแห่งสาธารณรัฐฟิลิปปินส์¹ ก่อตั้งขึ้นในช่วงยุคกฎอัยการศึกโดยพระราชกฤษฎีกาที่ 1067-A ออกโดยประธานาธิบดีเฟอร์ดินานด์ มาร์กอส เมื่อวันที่ 1 ม.ค. 1977 เพื่อตอบสนองต่อการเรียกร้องให้รัฐบาลหยุดยั้งการแพร่กระจายของคาสิโนผิดกฎหมายที่เพิ่มขึ้นในหลายพื้นที่ของประเทศในขณะนั้น ต่อมาได้มีการแก้ไขและรวมกฎหมายก่อตั้ง PAGCOR ภายใต้พระราชกฤษฎีกาที่ 1869 ซึ่งเรียกว่า "กฎบัตร PAGCOR" มีหน้าที่หลักสามประการตามกฎบัตร (1) ควบคุมและดำเนินการ - ควบคุม อนุญาต และออกใบอนุญาตให้กับเกมแห่งโชค เกมไพ่ และเกมตัวเลข โดยเฉพาะการพนันในคาสิโนทั่วฟิลิปปินส์ (2) สร้างรายได้ - สร้างรายได้ให้กับรัฐบาลฟิลิปปินส์เพื่อสนับสนุนโครงการพัฒนาสังคมและชาติ (3) ส่งเสริมการท่องเที่ยว - ช่วยส่งเสริมอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวของฟิลิปปินส์ผ่านการพัฒนาสถานที่เล่นเกมระดับโลก 

ที่มา:
Meet the hydras: tracing the illegal gambling operators that sponsor football (Play the Game, 30 January 2024) 

ร่วมบริจาคเงิน สนับสนุน ประชาไท
โอนเงิน กรุงไทย 091-0-10432-8 "มูลนิธิสื่อเพื่อการศึกษาของชุมชน FCEM" หรือ โอนผ่าน PayPal / บัตรเครดิต
สแกน QR Code เพื่อร่วมบริจาคเงินให้กับประชาไท
ติดตามประชาไท ได้ทุกช่องทาง